it-praxisportal/lehrpfad_1_grundlagen/06_funktionen_und_module/index.html

289 lines
17 KiB
HTML

<!DOCTYPE html>
<html lang="de">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<title>Kapitel G06: Eigene Funktionen & Module</title>
<link rel="stylesheet" href="../../assets/style.css">
</head>
<body>
<header>
<div class="header-container">
<nav class="nav-links">
<a href="../../index.html">🏠 Zur Kursübersicht</a>
<span>&rsaquo;</span>
<a href="../05_schleifen_und_wiederholungen/index.html">&larr; Kapitel G05</a>
<span>&rsaquo;</span>
<span style="color: white; font-weight: 600;">Kapitel G06</span>
<span>&rsaquo;</span>
<a href="../07_listen_und_sequenzen/index.html">Kapitel G07 &rarr;</a>
</nav>
<div class="header-badge">Grundlagen G06 &bull; Schulabgleich 05.0 &amp; 05.1</div>
<h1>Eigene Funktionen &amp; Module 🪄📦</h1>
<p>Lerne, wie du saubere Funktionen baust, Ergebnisse mit return zurückgibst, Variablen-Scopes verstehst und Standard-Module wie math und random nutzt.</p>
</div>
</header>
<main class="container">
<!-- 1. Analogie & Grundkonzept -->
<section class="card">
<h2>1. Die Fabrik-Analogie: Was ist eine Funktion?</h2>
<p>
Eine Funktion ist wie eine kleine, eigenständige Fabrikmaschine (oder ein Zauberkasten). Du gibst ihr Zutaten hinein, die Maschine verarbeitet sie, und am Ende liefert sie ein fertiges Produkt heraus!
</p>
<div class="box box-analogie">
<div class="box-title">🏭 Das 3-Schritte-Prinzip jeder Funktion:</div>
<ol style="margin-left: 20px; margin-top: 8px;">
<li><strong>Input (Parameter):</strong> Die Zutaten, die du beim Aufruf übergibst (z.B. zwei Zahlen: <code>a = 3</code>, <code>b = 4</code>).</li>
<li><strong>Verarbeitung:</strong> Die Rechenschritte im Inneren der Funktion (z.B. Satz des Pythagoras <code>c = math.sqrt(a**2 + b**2)</code>).</li>
<li><strong>Output (<code>return</code>):</strong> Das fertige Produkt, das an dein Hauptprogramm zurückgegeben wird (z.B. <code>5.0</code>).</li>
</ol>
</div>
</section>
<!-- 2. return vs print -->
<section class="card">
<h2>2. Der entscheidende Unterschied: <code>return</code> vs. <code>print()</code></h2>
<p>Das ist der häufigste Stolperstein für alle Programmieranfänger:</p>
<div class="extension-grid">
<div class="extension-card" style="border-left: 4px solid var(--warning);">
<div class="extension-icon" style="background: var(--warning-light); color: var(--warning);">🖨️</div>
<div class="extension-info">
<h4><code>print(...)</code></h4>
<p>Schreibt nur Text auf den Bildschirm. Das Programm kann mit der Bildschirmausgabe <strong>nicht</strong> weiterrechnen!</p>
</div>
</div>
<div class="extension-card" style="border-left: 4px solid var(--success);">
<div class="extension-icon" style="background: var(--success-light); color: var(--success);">📦</div>
<div class="extension-info">
<h4><code>return ...</code></h4>
<p>Übergibt den echten Wert zurück an den Aufrufer. Du kannst das Ergebnis in Variablen speichern und weiterverwenden!</p>
</div>
</div>
</div>
<div class="code-container">
<div class="code-header">
<div class="code-dots"><span class="code-dot dot-red"></span><span class="code-dot dot-yellow"></span><span class="code-dot dot-green"></span></div>
<span>Vergleich: print() vs. return</span>
</div>
<pre><span class="cm"># ❌ Falsch: Mit print() kann man nicht weiterrechnen</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">quadrat_falsch</span>(<span class="var">x</span>):
<span class="fn">print</span>(<span class="var">x</span> * <span class="var">x</span>)
<span class="var">ergebnis</span> = <span class="fn">quadrat_falsch</span>(<span class="num">5</span>) <span class="cm"># Gibt 25 auf der Konsole aus, liefert aber None!</span>
<span class="cm"># print(ergebnis + 10) # 💥 TypeError: unsupported operand type for +: 'NoneType' and 'int'</span>
<span class="cm"># ✅ Richtig: Mit return kann der Wert weiterverwendet werden</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">quadrat_richtig</span>(<span class="var">x</span>):
<span class="kw">return</span> <span class="var">x</span> * <span class="var">x</span>
<span class="var">ergebnis</span> = <span class="fn">quadrat_richtig</span>(<span class="num">5</span>) <span class="cm"># ergebnis ist jetzt der echte Wert 25!</span>
<span class="fn">print</span>(<span class="var">ergebnis</span> + <span class="num">10</span>) <span class="cm"># Funktioniert perfekt -> Ausgabe: 35</span></pre>
</div>
</section>
<!-- 3. Parameter, Default-Werte & Tupel-Return -->
<section class="card">
<h2>3. Standardwerte (Defaults) &amp; Mehrere Rückgabewerte</h2>
<p>Du kannst Parametern Standardwerte geben, die verwendet werden, wenn beim Aufruf kein Wert übergeben wird:</p>
<div class="code-container">
<div class="code-header">
<div class="code-dots"><span class="code-dot dot-red"></span><span class="code-dot dot-yellow"></span><span class="code-dot dot-green"></span></div>
<span>Python (Standardwerte und Tupel-Return)</span>
</div>
<pre><span class="cm"># Standardwert seiten=6 (W6 Spielwürfel)</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">wuerfeln</span>(<span class="var">anzahl</span>: <span class="fn">int</span>, <span class="var">seiten</span>: <span class="fn">int</span> = <span class="num">6</span>) -> <span class="fn">list</span>[<span class="fn">int</span>]:
<span class="var">ergebnisse</span> = []
<span class="kw">for</span> <span class="var">_</span> <span class="kw">in</span> <span class="fn">range</span>(<span class="var">anzahl</span>):
<span class="var">ergebnisse</span>.<span class="fn">append</span>(<span class="var">random</span>.<span class="fn">randint</span>(<span class="num">1</span>, <span class="var">seiten</span>))
<span class="kw">return</span> <span class="var">ergebnisse</span>
<span class="fn">print</span>(<span class="fn">wuerfeln</span>(<span class="num">3</span>)) <span class="cm"># 3 normale 6-seitige Würfel</span>
<span class="fn">print</span>(<span class="fn">wuerfeln</span>(<span class="num">2</span>, <span class="var">seiten</span>=<span class="num">20</span>)) <span class="cm"># 2 20-seitige D20-Würfel</span></pre>
</div>
<h3>Mehrere Werte zurückgeben (Tuple-Unpacking):</h3>
<p>Trenne Rückgabewerte einfach mit Kommas. Beim Aufruf kannst du sie direkt in separate Variablen entpacken:</p>
<div class="code-container">
<div class="code-header">
<span>Python (Mehrere Rückgabewerte)</span>
</div>
<pre><span class="kw">def</span> <span class="fn">min_max_spanne</span>(<span class="var">werte</span>: <span class="fn">list</span>[<span class="fn">float</span>]) -> <span class="fn">tuple</span>[<span class="fn">float</span>, <span class="fn">float</span>]:
<span class="kw">return</span> <span class="fn">min</span>(<span class="var">werte</span>), <span class="fn">max</span>(<span class="var">werte</span>)
<span class="cm"># Beide Werte auf einmal entpacken:</span>
<span class="var">tiefster</span>, <span class="var">hoechster</span> = <span class="fn">min_max_spanne</span>([<span class="num">12.5</span>, <span class="num">3.1</span>, <span class="num">18.9</span>])
<span class="fn">print</span>(<span class="str">f"Minimum: {tiefster}, Maximum: {hoechster}"</span>)</pre>
</div>
</section>
<!-- 4. Scope: Lokal vs. Global -->
<section class="card">
<h2>4. Gültigkeitsbereich: Lokaler vs. Globaler Scope 🏠</h2>
<div class="box box-tipp">
<div class="box-title">🏨 Die Hotelzimmer-Regel:</div>
Variablen, die <strong>innerhalb</strong> einer Funktion erstellt werden (z.B. Zwischenergebnisse oder Zähler), sind <strong>lokal</strong>. Sie existieren nur für die Dauer des Funktionsaufrufs und sind von außen unsichtbar und unzugänglich.
</div>
<div class="code-container">
<div class="code-header"><span>Scope-Veranschaulichung</span></div>
<pre><span class="var">globaler_name</span> = <span class="str">"Alice"</span> <span class="cm"># Überall im gesamten Programm sichtbar</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">geheimnis</span>():
<span class="var">lokales_passwort</span> = <span class="str">"Geheim123"</span> <span class="cm"># Nur HIER DRINNEN sichtbar!</span>
<span class="fn">print</span>(<span class="str">"In Funktion:"</span>, <span class="var">lokales_passwort</span>)
<span class="fn">geheimnis</span>()
<span class="cm"># print(lokales_passwort) # 💥 NameError: name 'lokales_passwort' is not defined!</span></pre>
</div>
</section>
<!-- 5. Die Standardbibliothek Module -->
<section class="card">
<h2>5. Die Python-Werkzeugkiste: Module <code>math</code> &amp; <code>random</code></h2>
<p>Python bringt hunderte nützliche Module mit. Du bindest sie mit <code>import modulname</code> am Anfang deiner Datei ein:</p>
<div class="extension-grid">
<div class="extension-card">
<div class="extension-icon" style="background: #e0f2fe; color: #0284c7;">📐</div>
<div class="extension-info">
<h4>Modul <code>math</code></h4>
<p><strong><code>math.sqrt(x)</code>:</strong> Quadratwurzel von x<br>
<strong><code>math.pi</code>:</strong> Kreiszahl &pi; &approx; 3.14159...<br>
<strong><code>math.pow(b, e)</code>:</strong> Potenzieren $b^e$<br>
<strong><code>math.floor(x)</code> / <code>math.ceil(x)</code>:</strong> Ab-/Aufrunden</p>
</div>
</div>
<div class="extension-card">
<div class="extension-icon" style="background: #fdf4ff; color: #a855f7;">🎲</div>
<div class="extension-info">
<h4>Modul <code>random</code></h4>
<p><strong><code>random.randint(a, b)</code>:</strong> Zufalls-Ganzzahl von a bis b<br>
<strong><code>random.random()</code>:</strong> Zufalls-Float zwischen 0.0 und 1.0<br>
<strong><code>random.choice(liste)</code>:</strong> Zufälliges Element wählen<br>
<strong><code>random.shuffle(liste)</code>:</strong> Liste mischen</p>
</div>
</div>
</div>
</section>
<!-- 6. Aufgaben & Checkliste -->
<section class="card">
<h2>6. 🎯 Deine Aufgaben in <code>aufgabe.py</code></h2>
<p>Öffne die Datei <code>g06_funktionen_und_module/aufgabe.py</code> und bearbeite die folgenden 4 Aufgaben:</p>
<ul class="task-list">
<li class="task-item">
<input type="checkbox" class="task-checkbox" id="t1">
<label for="t1" class="task-label">
<strong>TODO 1: <code>hypotenuse(a: float, b: float) -> float</code></strong><br>
Berechnet $c = \sqrt{a^2 + b^2}$ mittels <code>math.sqrt</code>. Löst einen <code>ValueError</code> aus bei negativen Seitenlängen.
</label>
</li>
<li class="task-item">
<input type="checkbox" class="task-checkbox" id="t2">
<label for="t2" class="task-label">
<strong>TODO 2: <code>zylinder_volumen(radius: float, hoehe: float) -> float</code></strong><br>
Berechnet $V = \pi \cdot r^2 \cdot h$ mittels <code>math.pi</code>. Löst einen <code>ValueError</code> aus, wenn <code>radius < 0</code> oder <code>hoehe < 0</code>.
</label>
</li>
<li class="task-item">
<input type="checkbox" class="task-checkbox" id="t3">
<label for="t3" class="task-label">
<strong>TODO 3: <code>wuerfle_wuerfel(anzahl: int, seiten: int = 6) -> list[int]</code></strong><br>
Simuliert Würfe mit <code>random.randint(1, seiten)</code>. Standardwert ist <code>seiten=6</code>. Löst einen <code>ValueError</code> aus bei <code>anzahl < 0</code> oder <code>seiten < 1</code>.
</label>
</li>
<li class="task-item">
<input type="checkbox" class="task-checkbox" id="t4">
<label for="t4" class="task-label">
<strong>TODO 4: <code>statistik(zahlen: list[float]) -> tuple[float, float, float]</code></strong><br>
Gibt das 3er-Tupel <code>(min_wert, max_wert, mittelwert)</code> zurück. Löst einen <code>ValueError</code> aus, falls die Liste leer ist.
</label>
</li>
</ul>
<h3>💡 Lösungshinweise (Aufklappen bei Bedarf)</h3>
<details>
<summary>🔍 Tipp zu TODO 1 &amp; 2 (Geometrie mit math)</summary>
<div class="details-content">
<div class="code-container">
<pre><span class="kw">import</span> <span class="var">math</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">hypotenuse</span>(<span class="var">a</span>: <span class="fn">float</span>, <span class="var">b</span>: <span class="fn">float</span>) -> <span class="fn">float</span>:
<span class="kw">if</span> <span class="var">a</span> &lt; <span class="num">0</span> <span class="kw">or</span> <span class="var">b</span> &lt; <span class="num">0</span>:
<span class="kw">raise</span> <span class="fn">ValueError</span>(<span class="str">"Seitenlängen dürfen nicht negativ sein"</span>)
<span class="kw">return</span> <span class="var">math</span>.<span class="fn">sqrt</span>(<span class="var">a</span>**<span class="num">2</span> + <span class="var">b</span>**<span class="num">2</span>)</pre>
</div>
</div>
</details>
<details>
<summary>🔍 Tipp zu TODO 3 (Würfelsimulator mit random)</summary>
<div class="details-content">
<div class="code-container">
<pre><span class="kw">import</span> <span class="var">random</span>
<span class="kw">def</span> <span class="fn">wuerfle_wuerfel</span>(<span class="var">anzahl</span>: <span class="fn">int</span>, <span class="var">seiten</span>: <span class="fn">int</span> = <span class="num">6</span>) -> <span class="fn">list</span>[<span class="fn">int</span>]:
<span class="kw">if</span> <span class="var">anzahl</span> &lt; <span class="num">0</span> <span class="kw">or</span> <span class="var">seiten</span> &lt; <span class="num">1</span>:
<span class="kw">raise</span> <span class="fn">ValueError</span>(<span class="str">"Ungültige Würfel-Parameter"</span>)
<span class="var">ergebnisse</span> = []
<span class="kw">for</span> <span class="var">_</span> <span class="kw">in</span> <span class="fn">range</span>(<span class="var">anzahl</span>):
<span class="var">ergebnisse</span>.<span class="fn">append</span>(<span class="var">random</span>.<span class="fn">randint</span>(<span class="num">1</span>, <span class="var">seiten</span>))
<span class="kw">return</span> <span class="var">ergebnisse</span></pre>
</div>
</div>
</details>
<details>
<summary>🔍 Tipp zu TODO 4 (Statistik &amp; Tupel-Return)</summary>
<div class="details-content">
<div class="code-container">
<pre><span class="kw">def</span> <span class="fn">statistik</span>(<span class="var">zahlen</span>: <span class="fn">list</span>[<span class="fn">float</span>]) -> <span class="fn">tuple</span>[<span class="fn">float</span>, <span class="fn">float</span>, <span class="fn">float</span>]:
<span class="kw">if</span> <span class="kw">not</span> <span class="var">zahlen</span>:
<span class="kw">raise</span> <span class="fn">ValueError</span>(<span class="str">"Die Liste darf nicht leer sein"</span>)
<span class="kw">return</span> <span class="fn">min</span>(<span class="var">zahlen</span>), <span class="fn">max</span>(<span class="var">zahlen</span>), <span class="fn">sum</span>(<span class="var">zahlen</span>) / <span class="fn">len</span>(<span class="var">zahlen</span>)</pre>
</div>
</div>
</details>
</section>
<!-- 7. Testen & Navigation -->
<section class="card">
<h2>7. 🧪 Testen &amp; Weitergehen</h2>
<p>Führe im Terminal den Unittest aus:</p>
<div class="code-container">
<div class="code-header"><span>Terminal</span></div>
<pre><code>python3 test_aufgabe.py</code></pre>
</div>
<div class="footer-nav">
<a href="../05_schleifen_und_wiederholungen/index.html" class="btn btn-secondary">&larr; Zurück zu Kapitel G05</a>
<a href="../07_listen_und_sequenzen/index.html" class="btn">Weiter zu Kapitel G07 (Listen &amp; Sequenzen) &rarr;</a>
</div>
</section>
</main>
<!-- Lokale Gamification-Scripts (funktionieren auch offline per Doppelklick via file://) -->
<script src="../../assets/gamification_data.js"></script>
<script src="../../assets/gamification.js"></script>
</body>
</html>